પિત્તાશયની પથરીની સર્જરી — સુરત

પિત્તાશયની પથરી (gallstones) એ પિત્તાશય (gallbladder) — લિવરની નીચે આવેલું નાનું અંગ જે પિત્ત (bile) સંગ્રહે છે — તેમાં બનતા કઠણ કણો છે. આ ખૂબ સામાન્ય છે અને ઘણી વાર કોઈ તકલીફ નથી કરતી — પણ જ્યારે પથરી પિત્તાશયના આઉટલેટને બ્લોક કરે છે, ત્યારે અચાનક તીવ્ર દુખાવો, સોજો, અથવા ચેપ થઈ શકે છે. ડૉ. પિયુષ ખન્ના પિત્તાશયની પથરીના મૂલ્યાંકન અને સર્જરી માટે સુરતભરમાંથી — Ghod Dod Road, Piplod અને Adajan સહિત — સતત દર્દીઓ જુએ છે.

પિત્તાશયની પથરીના લક્ષણો

સામાન્ય લક્ષણ છે પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં કે વચ્ચે અચાનક તીવ્ર દુખાવો — ઘણી વાર તેલી-ચીકણું ભોજન લીધા પછી, ક્યારેક પીઠ કે જમણા ખભા તરફ ફેલાતો, જે ત્રીસ મિનિટથી થોડા કલાક સુધી રહી શકે. હુમલા વખતે ઊબકા અને ઊલટી પણ સામાન્ય રીતે સાથે આવે. જો પથરી સતત અવરોધ કરે તો acute cholecystitis (પિત્તાશયમાં ચેપ અને સોજો), કમળો (jaundice), અથવા — વધુ ગંભીર — પેન્ક્રિયાટાઇટિસ (pancreatitis) થઈ શકે, જેને તાત્કાલિક સારવારની જરૂર પડે.

ક્યારે સર્જરી જરૂરી છે — અને ક્યારે નહીં

કોઈ બીજા કારણસર કરેલા સ્કેનમાં અચાનક દેખાયેલી 'સાયલન્ટ' પિત્તાશયની પથરી (silent gallstones) માટે તરત ઑપરેશનની જરૂર નથી હોતી — ઘણા લોકો વર્ષો સુધી લક્ષણો વગર પથરી સાથે જીવે છે. પણ એક વાર પથરી દુખાવો કે જટિલતા (complications) શરૂ કરે, ત્યારે પિત્તાશય કાઢવું (cholecystectomy) એ ચોક્કસ ઉપચાર છે; દવા કે જીવનશૈલી બદલવાથી મોટા ભાગની પથરી ભરોસાપાત્ર રીતે ઓગળતી નથી. ડૉ. ખન્નાની પ્રેક્ટિસ પ્રમાણે પહેલા અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (ultrasound) દ્વારા નિદાન પાક્કું કરવામાં આવે, તમારા ખરેખરના લક્ષણો સાથે સરખાવવામાં આવે, અને સર્જરી ત્યારે જ સૂચવવામાં આવે જ્યારે ખરેખર જરૂરી હોય.

લેપ્રોસ્કોપિક પદ્ધતિ

લેપ્રોસ્કોપિક કોલેસિસ્ટેક્ટોમી — કીહોલ પદ્ધતિથી પિત્તાશય કાઢવું — દાયકાઓથી પ્રમાણભૂત સારવાર (standard of care) છે અને ડૉ. ખન્નાની પસંદગીની પદ્ધતિ છે. ત્રણ-ચાર નાના કાપ (incisions) દ્વારા મોટા પેટના કાપ વગર પિત્તાશય છૂટું પાડીને કાઢી શકાય છે — સામાન્ય રીતે ઓછો દુખાવો, ટૂંકો હૉસ્પિટલ સ્ટે (ઘણી વાર એક-બે દિવસ, ક્યારેક day-care પ્રોસિજર), અને ઓપન સર્જરી કરતાં વહેલું સામાન્ય જીવનમાં પાછા ફરવું. ગંભીર, જૂનો સોજો કે અસ્પષ્ટ એનૅટમી (વારંવારના હુમલા પછી વધુ શક્ય) હોય તેવા કિસ્સામાં, વચ્ચેથી ઓપન ઑપરેશનમાં બદલવું જ સલામત વિકલ્પ હોઈ શકે; આ નિર્ણય ઑપરેશન થિયેટરમાં જ, ફક્ત દર્દીની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાય છે.

રિકવરી

મોટા ભાગના દર્દી સર્જરી પછી થોડા કલાકોમાં જ ઊભા થઈ ચાલવા લાગે છે અને એક-બે દિવસમાં ઘરે જાય છે. શરૂઆતમાં ખભાની ટોચે હળવી અસુવિધા (ઑપરેશન વખતે વપરાયેલા ગેસને કારણે) સામાન્ય છે અને ઝડપથી ઓછી થઈ જાય છે. સામાન્ય ખોરાક થોડા દિવસોમાં શરૂ કરી શકાય છે, જોકે કેટલાક દર્દી તેલી-ચીકણા ખોરાક તરફ ધીમે-ધીમે પાછા ફરવાનું પસંદ કરે છે. ડેસ્ક વર્ક પર પાછા ફરવું સામાન્ય રીતે એક અઠવાડિયામાં શક્ય છે; વધુ શારીરિક કામવાળી નોકરીઓ માટે થોડો વધુ સમય લાગી શકે.

દાયકાઓના અનુભવનું મહત્ત્વ

પિત્તાશયની સર્જરી સામાન્ય છે, પણ દરેક કેસ સીધો-સાદો નથી હોતો — સોજો, ડાઘ પેશી (scarring), અને bile ducts ની અસામાન્ય એનૅટમી મુશ્કેલીનું સ્તર વધારે છે. 1991 થી ચાલતી કારકિર્દીમાં આ ઑપરેશન કરતાં આવેલા ડૉ. ખન્ના પાસે એટલા વર્ષોના અનુભવ અને સંખ્યાબંધ કેસમાંથી જ આવતી પેટર્ન-ઓળખ અને સાવચેતી છે — ખાસ કરીને અઘરા કેસમાં જે ખૂબ મૂલ્યવાન સાબિત થાય છે.

સંબંધિત વાંચન: એપેન્ડિક્સ સર્જરી, લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરી, અથવા બધા સારવાર થતાં કન્ડિશન્સ જુઓ. સમય અને દિશા માટે સંપર્ક પેજ જુઓ. વિગતવાર દર્દી માર્ગદર્શિકા માટે અમારો લેખ પિત્તાશયની પથરી — લક્ષણો, સર્જરી અને રિકવરી જુઓ. આ પેજ અંગ્રેજીમાં પણ ઉપલબ્ધ છે — Gallbladder Stone Surgery in Surat (English).